จะจัดกิจกรรมวันเอดส์โลกในโรงเรียน เนื้อหาไม่ควรเหมือนกันทุกชั้น แนวทางเพศวิถีศึกษาของสหประชาชาติ ฉบับปรับปรุง ปี 2018 แบ่งผู้เรียนเป็นสี่ช่วงอายุ และวางไว้ว่าเด็กอายุ 5–8 ปีเรียนเรื่องสิทธิที่เท่าเทียมของคนที่อยู่ร่วมกับเอชไอวี อายุ 9–12 ปีเรียนว่าเอชไอวีติดต่อและไม่ติดต่อทางไหน และลดความเสี่ยงได้อย่างไร อายุ 12–15 ปีเรียนเรื่องการลดความเสี่ยงเมื่อมีเพศสัมพันธ์และสิทธิในการตรวจ ส่วนอายุ 15–18 ปีขึ้นไปเรียนเรื่องการเข้าถึงบริการและวิเคราะห์การตีตรา

ฝั่งไทย หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 เอ่ยถึงเอดส์ในตัวชี้วัดของชั้น ป.6 และ ม.2

วันเอดส์โลกในโรงเรียน กับหน้าที่สอนเพศวิถีศึกษาของสถานศึกษา

องค์การอนามัยโลก (WHO) เขียนว่าวันที่ 1 ธันวาคมเป็นวันเอดส์โลก เป็นวันที่ผู้คนทั่วโลกร่วมกันสร้างความตระหนักเรื่องเอชไอวีและเอดส์ รำลึกถึงผู้ที่จากไป และฉลองความก้าวหน้า

สำหรับโรงเรียนไทย เอกสารของสำนักอนามัยการเจริญพันธุ์ กรมอนามัย เขียนว่าพระราชบัญญัติการป้องกันและแก้ไขปัญหาการตั้งครรภ์ในวัยรุ่น พ.ศ. 2559 กำหนดให้สถานศึกษาจัดการเรียนการสอนเรื่องเพศวิถีศึกษาให้เหมาะสมกับช่วงวัยที่ต่างกันของนักเรียนหรือนักศึกษาที่เป็นวัยรุ่น เอกสารฉบับนั้นไม่ได้เขียนถึงวันเอดส์โลก ผู้เขียนเห็นว่าวันเอดส์โลกเป็นจังหวะหนึ่งที่โรงเรียนใช้ทำเรื่องนี้ได้

แนวทางของสหประชาชาติแบ่งเนื้อหาตามวัยอย่างไร

แนวทางฉบับนี้ชื่อ International technical guidance on sexuality education ยูเนสโก (UNESCO) จัดพิมพ์ร่วมกับหน่วยงานของสหประชาชาติอีกห้าแห่ง แนวทางเขียนว่าตัวเองไม่ใช่หลักสูตร เป็นกรอบให้ผู้พัฒนาหลักสูตรนำไปปรับตามบริบท

ตารางนี้คัดเป้าหมายเรื่องเอชไอวีของผู้เรียนระดับประถมและมัธยมมาบางข้อ

เป้าหมายการเรียนรู้บางข้อตามแนวทางของสหประชาชาติ ไม่ใช่ข้อกำหนดของหลักสูตรไทย
ช่วงอายุ สิ่งที่แนวทางให้ผู้เรียนทำได้
5–8 ปี บอกได้ว่าคนที่อยู่ร่วมกับเอชไอวีใช้ชีวิตได้เต็มที่เมื่อได้รับการดูแล การรักษา และการสนับสนุน รู้ว่าเขามีสิทธิได้รับความรัก ความเคารพ และการดูแลเท่ากับทุกคน และรู้ว่าคนที่ป่วยอาจดูแข็งแรงดี
9–12 ปี อธิบายได้ว่าเอชไอวีไม่ติดต่อผ่านการสัมผัสทั่วไป เช่น จับมือ กอด ดื่มน้ำแก้วเดียวกัน บอกทางที่เอชไอวีติดต่อได้ บอกวิธีลดความเสี่ยง และรู้ว่าไปตรวจได้ที่ไหน
12–15 ปี อธิบายวิธีลดความเสี่ยงสำหรับคนที่มีเพศสัมพันธ์ เช่น ใช้ถุงยางอนามัยอย่างถูกต้องทุกครั้ง บอกได้ว่าการไม่มีเพศสัมพันธ์เป็นการป้องกันการรับเชื้อทางเพศสัมพันธ์ที่ได้ผลที่สุด และบอกได้ว่าทุกคนมีสิทธิตรวจโดยสมัครใจ ได้รับข้อมูล และเป็นความลับ โดยไม่ควรถูกกำหนดให้ต้องเปิดเผยสถานะ
15–18 ปีขึ้นไป วิเคราะห์สาเหตุและผลของการตีตราและการเลือกปฏิบัติ และบอกได้ว่าไปรับบริการตรวจเอชไอวีที่ปลอดภัยและเป็นความลับ รวมถึงเพร็พ (PrEP) และเป๊ป (PEP) ได้ที่ไหน

หลักสูตรแกนกลางของไทยเอ่ยถึงเอดส์ในชั้นไหน

หลักสูตรแกนกลางปี 2551 วางเรื่องนี้ไว้ในกลุ่มสาระสุขศึกษาและพลศึกษา สาระชีวิตและครอบครัว ในไฟล์หลักสูตรที่เปิดอ่าน คำว่าเอดส์อยู่ในตัวชี้วัดสองชั้น

  • ป.6 “วิเคราะห์พฤติกรรมเสี่ยงที่อาจนำไปสู่การมีเพศสัมพันธ์ การติดเชื้อเอดส์ และการตั้งครรภ์ก่อนวัยอันควร”
  • ม.2 “อธิบายวิธีป้องกันตนเองและหลีกเลี่ยงจากโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ เอดส์ และการตั้งครรภ์โดยไม่พึงประสงค์”

ถ้อยคำในอัญประกาศเป็นของหลักสูตรปี 2551 WHO เขียนว่าเอชไอวีเป็นไวรัสที่โจมตีระบบภูมิคุ้มกัน ส่วนเอดส์เกิดในระยะที่การติดเชื้อลุกลามมากที่สุด

หน้ารายการเอกสารหลักสูตรของสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.) ที่เปิดอ่านเมื่อ 7 ตุลาคม 2569 ยังลงตัวชี้วัดกลุ่มสาระนี้เป็นฉบับปี 2551 ส่วนชั้น ป.1–3 มีหลักสูตรฉบับปี 2568 แยกออกมา ซึ่งผู้เขียนไม่ได้เปิดอ่าน

ตัวชี้วัดสองข้อนี้พูดเรื่อง “พฤติกรรมเสี่ยง” และการป้องกันตนเอง ส่วนแนวทางของสหประชาชาติมีเรื่องสิทธิที่เท่าเทียมตั้งแต่ช่วงอายุ 5–8 ปี ผู้เขียนเห็นว่ากิจกรรมวันเอดส์โลกเป็นช่องที่โรงเรียนเติมเรื่องการอยู่ร่วมกันได้

สิ่งที่กิจกรรมวันเอดส์โลกไม่ควรทำกับนักเรียน

รายงานดัชนีการตีตราผู้อยู่ร่วมกับเอชไอวีของประเทศไทย ปี 2565–2566 สัมภาษณ์เยาวชนอายุ 19–25 ปีที่อยู่ร่วมกับเอชไอวี 24 คน บางคนเล่าว่าเคยถูกเพื่อนล้อเรื่องสถานะที่โรงเรียน และบางคนเคยถูกปฏิเสธไม่ให้เข้าเรียนเมื่อผู้บริหารโรงเรียนรู้สถานะ ในข้อเสนอเรื่องนโยบายตรวจเอชไอวีของสถาบันการศึกษา รายงานเขียนว่าการตรวจควรเป็นไปโดยสมัครใจในทุกกรณี และไม่ควรมีการบังคับตรวจหรือบังคับให้เปิดเผยสถานะในประชากรกลุ่มใด

แนวทางของสหประชาชาติตั้งเป้าให้ผู้เรียนอายุ 9–12 ปียอมรับว่าทุกคนมีหน้าที่ทำให้สภาพแวดล้อมปลอดภัยและเกื้อหนุนคนที่อยู่ร่วมกับเอชไอวี ข้อต่อไปนี้เป็นข้อเสนอของผู้เขียน

  • ไม่ถามและไม่เดาว่านักเรียนหรือคนในครอบครัวของใครมีเอชไอวี
  • ไม่ใช้ภาพหรือคำที่ทำให้กลัวคนที่อยู่ร่วมกับเอชไอวี
  • ไม่จัดกิจกรรมที่ทำให้นักเรียนต้องเล่าเรื่องส่วนตัวต่อหน้าเพื่อน

ถ้าจะแจกริบบิ้น เว็บนี้มีบทความ ริบบิ้นแดงวันเอดส์โลก มาจากไหน ใช้อย่างไรให้ถูก

สอนเรื่องนี้แล้วเด็กจะอยากลองไหม

WHO เขียนในหน้าถามตอบเรื่องเพศวิถีศึกษารอบด้านว่า หลักฐานแสดงว่าเยาวชนที่ได้รับข้อมูลเรื่องเพศ ความสัมพันธ์ทางเพศ และสิทธิของตัวเองดีกว่า มีแนวโน้มเริ่มมีเพศสัมพันธ์ช้ากว่า และเมื่อมีเพศสัมพันธ์ก็มีแนวโน้มป้องกันมากกว่า

WHO เขียนด้วยว่าสำหรับผู้เรียนวัยเล็ก การสอนเรื่องเพศวิถีไม่ได้แปลว่าต้องสอนเรื่องเพศสัมพันธ์ และแนวทางของสหประชาชาติให้เริ่มที่อายุ 5 ปี ซึ่งเป็นวัยที่การศึกษาในระบบมักเริ่มต้น

เว็บนี้มีบทความที่เขียนให้อาสาสมัคร คือ ความรู้พื้นฐานเอชไอวีสำหรับอาสาสมัครวันเอดส์โลก

ภาพครู ผู้ปกครอง และนักเรียนพูดคุยในห้องเรียน พร้อมคำถาม–คำตอบ 5 ข้อเรื่องการเรียนรู้ HIV ตามวัย ความเป็นส่วนตัว หลักสูตร และบทบาทของครอบครัว

คำถามที่พบบ่อย

เด็กอายุ 5–8 ปีควรได้ยินคำว่าเอชไอวีไหม

แนวทางของสหประชาชาติมีเป้าหมายการเรียนรู้เรื่องเอชไอวีสำหรับช่วงอายุนี้ เป็นเรื่องสิทธิที่เท่าเทียม การรักษาที่ได้ผล และการที่ทุกคนต้องการความรักและการดูแลไม่ว่าจะป่วยหรือไม่ ในสองหัวข้อเอชไอวีที่เปิดอ่าน ช่วงอายุนี้ไม่มีข้อที่พูดถึงเพศสัมพันธ์

ช่วงอายุไหนที่แนวทางพูดถึงถุงยางอนามัย

แนวทางของสหประชาชาติให้ผู้เรียนอายุ 9–12 ปีอธิบายขั้นตอนการใช้ถุงยางอนามัยอย่างถูกต้องได้ และให้ผู้เรียนอายุ 12–15 ปีสาธิตขั้นตอนได้ ส่วนตัวชี้วัดของไทยที่ให้อธิบายวิธีป้องกันตนเองอยู่ที่ชั้น ม.2 และไม่ได้เอ่ยถึงถุงยางอนามัยโดยตรง

นักเรียนถามถึงสถานะเอชไอวีของเพื่อน ครูทำอย่างไร

แนวทางของสหประชาชาติให้ผู้เรียนอายุ 12–15 ปีรู้ว่าไม่ควรมีใครถูกกำหนดให้ต้องเปิดเผยสถานะเอชไอวี ผู้เขียนแนะนำให้ครูไม่ยืนยันและไม่ปฏิเสธเรื่องของใคร แล้วพาคำถามกลับไปที่ข้อเท็จจริงว่าเอชไอวีไม่ติดต่อผ่านการสัมผัสทั่วไป

แนวทางของสหประชาชาติบังคับใช้กับโรงเรียนไทยไหม

ไม่ แนวทางเขียนว่าตัวเองเป็นแบบสมัครใจ และรัฐบาลแต่ละประเทศเป็นผู้กำหนดเนื้อหาหลักสูตรของตัวเอง

พ่อแม่อยู่ตรงไหนในเรื่องนี้

WHO เขียนว่าความรู้เรื่องนี้ควรมาจากหลายทาง ทั้งพ่อแม่ คนในครอบครัว และครู

สรุป

  • แนวทางเพศวิถีศึกษาของสหประชาชาติแบ่งเนื้อหาเรื่องเอชไอวีเป็นสี่ช่วงอายุ เริ่มจากเรื่องสิทธิและการรักษาในวัย 5–8 ปี
  • หลักสูตรแกนกลางของไทย ปี 2551 เอ่ยถึงเอดส์ในตัวชี้วัดชั้น ป.6 และ ม.2
  • รายงานดัชนีการตีตราของไทยเสนอว่าไม่ควรมีการบังคับตรวจหรือบังคับให้เปิดเผยสถานะ
  • WHO เขียนว่าเยาวชนที่ได้รับข้อมูลเรื่องเพศและสิทธิของตัวเองดีกว่า มีแนวโน้มเริ่มมีเพศสัมพันธ์ช้ากว่าและป้องกันมากกว่า

อ่านต่อได้ที่ HIV คืออะไร? การติดต่อ อาการ การตรวจ รักษาและ U=U ของมูลนิธิเพื่อรัก (Love Foundation)

หมายเหตุ บทความนี้ให้ข้อมูลความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัย และไม่ใช่คำแนะนำการใช้ยาเฉพาะบุคคล เรื่องยาและการรักษาเป็นการตัดสินใจร่วมกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลคุณ ไม่ควรซื้อ เริ่ม หยุด หรือปรับยาด้วยตัวเอง หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับสุขภาพของตัวเอง ปรึกษาเจ้าหน้าที่สาธารณสุขหรือคลินิกใกล้บ้านได้เสมอ

แหล่งอ้างอิง